Trong bối cảnh toàn cầu đang tăng tốc hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0, tiêu chuẩn không còn là tập hợp các yêu cầu kỹ thuật khô cứng, mà dần trở thành “ngôn ngữ chung” định hình hành vi của Chính phủ, doanh nghiệp và xã hội. Tại Việt Nam, cùng với các chiến lược lớn về biến đổi khí hậu, tăng trưởng xanh và chuyển đổi số, hệ thống Tiêu chuẩn quốc gia đang từng bước kiến tạo nền tảng kỹ thuật cho một mô hình phát triển xanh, phát thải thấp và bền vững.
Mục lục
Tiêu chuẩn trong bức tranh chính sách chuyển đổi xanh của Việt Nam
Trong hơn một thập kỷ qua, tiến trình chuyển đổi xanh của Việt Nam được định hình bởi hàng loạt chủ trương và chính sách chiến lược mang tầm quốc gia. Nghị quyết số 24-NQ/TW về chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến 2050, cùng cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 tại COP26 đã tạo ra khuôn khổ định hướng rõ ràng cho phát triển bền vững. Song song với đó là các chương trình lớn về quy hoạch tổng thể năng lượng, đô thị thông minh và chuyển đổi số quốc gia.
Trên nền tảng chính sách này, tiêu chuẩn nổi lên như công cụ kỹ thuật có vai trò then chốt. Nếu chính sách xác định mục tiêu và định hướng, thì tiêu chuẩn cụ thể hóa các mục tiêu đó thành yêu cầu có thể đo lường, kiểm chứng và áp dụng trong thực tiễn. Nhờ đó, tiêu chuẩn trở thành cầu nối giữa chủ trương vĩ mô và hành động cụ thể tại từng ngành, từng địa phương và từng doanh nghiệp.
Tiêu chuẩn quốc gia như công cụ hiện thực hóa mục tiêu xanh
Hệ thống Tiêu chuẩn quốc gia không chỉ hỗ trợ khuôn khổ pháp luật, mà ngày càng được sử dụng trực tiếp trong quá trình hoạch định và triển khai chính sách. Từ dán nhãn năng lượng, mua sắm công xanh, xây dựng bộ chỉ số đô thị thông minh đến thiết kế cơ chế thị trường carbon, tiêu chuẩn đóng vai trò như “bộ ngôn ngữ kỹ thuật chung” giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, tổ chức đánh giá và người tiêu dùng.
Đến nay, Việt Nam đã xây dựng hơn 14.200 Tiêu chuẩn quốc gia, với tỷ lệ hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế đạt khoảng 63%. Trong số đó, khoảng 400 tiêu chuẩn liên quan trực tiếp đến tăng trưởng xanh, chuyển đổi xanh và phát triển bền vững, bao phủ từ quản lý môi trường, năng lượng, nông nghiệp đến đô thị và giao thông. Việc hài hòa cao với tiêu chuẩn quốc tế không chỉ đáp ứng yêu cầu quản lý trong nước, mà còn giúp doanh nghiệp giảm rào cản kỹ thuật, gia tăng khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.
1. Tiêu chuẩn môi trường và khí nhà kính: nền móng cho Net Zero
Trong nhóm tiêu chuẩn về quản lý môi trường và khí nhà kính, gần 30 Tiêu chuẩn quốc gia về quản lý môi trường, 13 tiêu chuẩn về khí nhà kính và gần 30 tiêu chuẩn về xử lý, tái sử dụng nước và chất thải được xây dựng dựa trên các bộ tiêu chuẩn quốc tế như ISO 14000, ISO 14064 và ISO 46001. Các tiêu chuẩn này tạo nền tảng cho việc thiết lập hệ thống quản lý môi trường tại doanh nghiệp và địa phương, hỗ trợ kiểm kê và giảm phát thải khí nhà kính một cách bài bản.
Quan trọng hơn, đây chính là cơ sở kỹ thuật để hình thành thị trường carbon và tiếp cận các nguồn tài chính xanh. Thông qua tiêu chuẩn, mục tiêu Net Zero quốc gia được “dịch” thành yêu cầu cụ thể tại từng cơ sở sản xuất, từng dự án đầu tư, giúp biến cam kết chính trị thành hành động thực tiễn có thể đo lường và giám sát.
2. Tiêu chuẩn năng lượng: giảm phát thải mà vẫn duy trì tăng trưởng
Trong lĩnh vực sử dụng năng lượng hiệu quả, hệ thống hơn 40 Tiêu chuẩn quốc gia đã góp phần định hình khung quản lý năng lượng tại Việt Nam. Các tiêu chuẩn về hiệu suất năng lượng cho thiết bị gia dụng, thương mại và công nghiệp, cùng bộ tiêu chuẩn ISO 50001 về hệ thống quản lý năng lượng, đã thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang công nghệ tiết kiệm năng lượng.
Nhờ các tiêu chuẩn này, chính sách dán nhãn năng lượng được triển khai hiệu quả, thiết bị lạc hậu dần bị loại bỏ, trong khi doanh nghiệp có thêm công cụ để giảm chi phí vận hành và cường độ phát thải mà không làm suy giảm năng lực cạnh tranh hay tốc độ tăng trưởng kinh tế.
3. Tiêu chuẩn và quá trình chuyển dịch sang năng lượng tái tạo
Năng lượng tái tạo là lĩnh vực có tốc độ tiêu chuẩn hóa nhanh trong những năm gần đây. Việt Nam đã ban hành hàng chục Tiêu chuẩn quốc gia cho điện gió, điện mặt trời, pin lưu trữ và pin nhiên liệu, phần lớn được hài hòa với các tiêu chuẩn quốc tế như IEC 61400 hay IEC 62933. Các tiêu chuẩn này quy định yêu cầu an toàn, đánh giá chất lượng thiết bị và điều kiện kết nối, vận hành nguồn tái tạo trong hệ thống điện.
Nhờ đó, tiêu chuẩn trở thành nền tảng kỹ thuật cho quá trình chuyển dịch năng lượng theo định hướng của Quy hoạch tổng thể năng lượng quốc gia, góp phần bảo đảm an toàn hệ thống, nâng cao hiệu quả đầu tư và giảm rủi ro trong phát triển các nguồn năng lượng sạch.
4. Tiêu chuẩn trong nông nghiệp bền vững và kinh tế tuần hoàn
Trong lĩnh vực nông nghiệp, hệ thống tiêu chuẩn về nông nghiệp hữu cơ, VietGAP, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc đã hỗ trợ mạnh mẽ cho quá trình chuyển đổi sang mô hình sản xuất thân thiện với môi trường. Các tiêu chuẩn này giúp giảm sử dụng hóa chất độc hại, bảo vệ tài nguyên và đa dạng sinh học, đồng thời nâng cao chất lượng nông sản và mở rộng thị trường xuất khẩu.
Song song với đó, các tiêu chuẩn về kinh tế tuần hoàn, từ thiết kế bao bì xanh, tái chế đến đánh giá vòng đời sản phẩm và thiết kế sinh thái, đang giúp doanh nghiệp tối ưu tài nguyên, giảm phát thải và chi phí, từng bước chuyển đổi sang mô hình sản xuất tuần hoàn và bền vững hơn.
5. Tiêu chuẩn cho đô thị thông minh và giao thông xanh
Trong lĩnh vực đô thị thông minh, hệ thống Tiêu chuẩn quốc gia được xây dựng hài hòa với các tiêu chuẩn quốc tế như ISO 37120, ISO 37122 và ISO 37123 đã cung cấp bộ chỉ số đánh giá đô thị thông minh và bền vững. Các tiêu chuẩn này hỗ trợ công tác quy hoạch, quản lý hạ tầng, giao thông, năng lượng và môi trường, bảo đảm sự gắn kết giữa mục tiêu “thông minh”, “xanh” và “bền vững”.
Đối với giao thông xanh, các tiêu chuẩn về xe điện, pin và trạm sạc đang tạo nền tảng kỹ thuật cho lộ trình điện hóa giao thông. Đồng thời, việc tiếp cận và hài hòa tiêu chuẩn về hydro và nhiên liệu xanh mới cho thấy Việt Nam đang chuẩn bị cho các giai đoạn giảm phát thải sâu hơn trong tương lai.
Vai trò chiến lược và những thách thức phía trước
Nhìn tổng thể, hệ thống Tiêu chuẩn quốc gia đang đóng góp thiết thực cho tăng trưởng xanh thông qua việc giảm chi phí năng lượng, nâng cao năng suất, mở rộng thị trường xuất khẩu và thúc đẩy đổi mới công nghệ. Tuy nhiên, trước sự phát triển nhanh của các lĩnh vực mới như nhiên liệu xanh, kinh tế tuần hoàn nâng cao, thị trường carbon hay quản lý dữ liệu môi trường, công tác tiêu chuẩn hóa vẫn đối mặt với nhiều thách thức về khoảng trống tiêu chuẩn, nguồn lực và khả năng tiếp cận của doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Trong giai đoạn tới, phát triển hệ thống tiêu chuẩn cần được triển khai theo hướng tổng thể, liên ngành, bảo đảm sự thống nhất giữa tiêu chuẩn, đo lường và đánh giá sự phù hợp. Ưu tiên chiến lược nên tập trung vào các lĩnh vực then chốt như năng lượng mới, quản lý carbon, giao thông xanh và đô thị thông minh, đồng thời đẩy mạnh hợp tác quốc tế để hài hòa tiêu chuẩn và rút ngắn thời gian triển khai.
—————————————————————————————————-
Thông qua hệ thống Tiêu chuẩn quốc gia được xây dựng đồng bộ và hài hòa quốc tế, Việt Nam có cơ sở để hiện thực hóa cam kết Net Zero, nâng cao năng lực cạnh tranh và khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu xanh, sạch và bền vững. Hãy đóng góp vào mục tiêu quốc gia bằng cách áp dụng và tuân thủ các tiêu chuẩn. Liên hệ với Thư Viện Tiêu Chuẩn theo số Hotline: 0948.690.698 hoặc Email: thuvientieuchuan.org@gmail.com nếu bạn cần hỗ trợ.
