Trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang trở thành thách thức của nhân loại, Liên minh Châu Âu (EU) đã tiên phong xác lập một “cuộc cách mạng xanh” thông qua Thỏa thuận Xanh EU (European Green Deal – EGD). Đây không chỉ là một kế hoạch bảo vệ môi trường đơn thuần, mà còn là chiến lược tăng trưởng kinh tế mới, định hình lại toàn bộ cách thức vận hành của thị trường. Hiểu rõ về EGD chính là chìa khóa để các tổ chức và doanh nghiệp chủ động thích ứng trong kỷ nguyên bền vững.
Mục lục
Thỏa thuận Xanh EU (EGD) là gì?
Thỏa thuận Xanh EU (EGD) được Ủy ban Châu Âu thông qua vào ngày 15/1/2020. Đây là một chương trình tổng thể, mang tính dài hạn và toàn diện nhất từ trước đến nay của EU nhằm ứng phó với các vấn đề khẩn cấp về khí hậu và môi trường trên phạm vi toàn cầu.
Về cốt lõi, EGD thiết lập một lộ trình để biến EU trở thành khu vực kinh tế đầu tiên trên thế giới đạt mức phát thải ròng khí nhà kính bằng 0 (trung hòa carbon) vào năm 2050. Để đạt được mục tiêu trung hạn, EU cũng cam kết cắt giảm ít nhất 55% lượng phát thải vào năm 2030 so với mức của năm 1990.
Tuy nhiên, EGD không chỉ dừng lại ở việc cắt giảm khí thải. Nó còn hướng đến mục tiêu xây dựng một nền kinh tế hiện đại, sử dụng hiệu quả tài nguyên và có sức cạnh tranh cao, nơi mà sự tăng trưởng kinh tế được tách rời khỏi việc sử dụng nguồn lực tự nhiên.
Bản chất và Cơ chế vận hành của EGD
Để hiểu đúng về EGD, chúng ta cần phân biệt rõ giữa “Văn kiện chiến lược” và “Các chính sách thực thi”.
1. Tính chất khung chiến lược
Bản thân Thỏa thuận Xanh là một văn kiện mang tính định hướng. Nó không trực tiếp đưa ra các con số tiêu chuẩn kỹ thuật hay điều kiện xanh cụ thể ngay lập tức. Thay vào đó, nó đóng vai trò là “kim chỉ nam” để EU rà soát, sửa đổi các quy định pháp luật hiện hành và xây dựng các bộ luật mới.
2. Chuyển hóa thành các “Chính sách xanh”
Từ định hướng của EGD, EU đã và đang cụ thể hóa thành hàng loạt các Chiến lược, Chương trình hành động và Văn bản pháp luật trong mọi lĩnh vực. Các chính sách này chính là công cụ trực tiếp áp đặt các tiêu chuẩn, yêu cầu “xanh” hoàn toàn mới hoặc nâng cấp từ các quy định cũ.
Ví dụ: Từ mục tiêu chung của EGD, EU ban hành “Luật Khí hậu EU” để luật hóa các cam kết, hay “Gói Fit for 55” để điều chỉnh các quy định về năng lượng và khí thải.
Phạm vi bao phủ: 7 trụ cột cốt lõi của Thỏa thuận Xanh
Thỏa thuận Xanh EU được thiết kế với tham vọng bao trùm mọi ngóc ngách của nền kinh tế. Dưới đây là 7 lĩnh vực trọng yếu mà EGD tác động mạnh mẽ nhất:
1. Lĩnh vực Khí hậu
Đây là nền tảng của toàn bộ thỏa thuận. EU tập trung vào việc luật hóa mục tiêu trung hòa carbon thông qua Luật Khí hậu EU. Các sáng kiến nổi bật bao gồm:
Gói “Fit for 55”: Một bộ các đề xuất nhằm sửa đổi và cập nhật luật pháp EU để đảm bảo các chính sách phù hợp với các mục tiêu khí hậu.
Chiến lược thích ứng EU: Chuẩn bị cho các tác động không thể tránh khỏi của biến đổi khí hậu.
2. Lĩnh vực Môi trường và Đại dương
Tập trung vào việc bảo vệ đa dạng sinh học và giảm thiểu ô nhiễm thông qua mô hình kinh tế tuần hoàn.
Kế hoạch hành động Kinh tế tuần hoàn (CEAP) mới: Tập trung vào thiết kế sản phẩm bền vững, giảm thiểu rác thải trong các ngành thâm dụng tài nguyên (như dệt may, nhựa, điện tử).
Chiến lược Đa dạng sinh học đến năm 2030: Phục hồi các hệ sinh thái bị suy thoái và mở rộng các khu bảo tồn.
3. Lĩnh vực Nông nghiệp
Thông qua Chiến lược “Từ trang trại đến bàn ăn” (Farm to Fork – F2F), EU muốn xây dựng một hệ thống thực phẩm lành mạnh và thân thiện với môi trường hơn.
Giảm 50% việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học vào năm 2030.
Dành ít nhất 25% diện tích đất nông nghiệp cho canh tác hữu cơ.
Giảm thất thoát dinh dưỡng và sử dụng thuốc kháng sinh trong chăn nuôi.
4. Lĩnh vực Năng lượng
Năng lượng chiếm hơn 75% lượng phát thải khí nhà kính của EU. Do đó, việc chuyển đổi sang năng lượng sạch là ưu tiên hàng đầu.
Ưu tiên năng lượng tái tạo (gió, mặt trời, hydro sạch).
Số hóa hệ thống năng lượng và tăng cường hiệu suất năng lượng trong các tòa nhà.
5. Lĩnh vực Công nghiệp
EGD thúc đẩy một cuộc cách mạng công nghiệp mới, nơi các doanh nghiệp phải chuyển đổi sang các quy trình sản xuất sạch.
Chiến lược Công nghiệp EU: Hỗ trợ các ngành công nghiệp thâm dụng năng lượng (thép, xi măng, hóa chất) phi carbon hóa.
Thành lập các liên minh chiến lược như Liên minh Pin châu Âu, Liên minh Hydro sạch.
6. Lĩnh vực Giao thông
Mục tiêu là giảm 90% lượng phát thải từ giao thông vận tải vào năm 2050 thông qua Chiến lược Giao thông Thông minh và Bền vững.
Thúc đẩy xe điện, tàu cao tốc và sử dụng nhiên liệu bền vững cho hàng không, hàng hải.
Xây dựng hạ tầng trạm sạc điện rộng khắp liên minh.
7. Lĩnh vực Tài chính và Đầu tư
Để thực hiện những thay đổi trên, EU cần nguồn lực tài chính khổng lồ.
Chương trình Trái phiếu Xanh: Huy động vốn từ các nhà đầu tư tư nhân cho các dự án môi trường.
Cơ chế Điều chỉnh Công bằng (Just Transition Mechanism): Đảm bảo không có khu vực hay đối tượng nào bị bỏ lại phía sau trong quá trình chuyển đổi xanh.
Đối tượng áp dụng: Ai chịu ảnh hưởng bởi EGD?
Một hiểu lầm phổ biến là Thỏa thuận Xanh EU chỉ áp dụng cho người dân và doanh nghiệp trong nội khối EU. Tuy nhiên, phạm vi ảnh hưởng của nó rộng lớn hơn nhiều.
1. Đối tượng nội khối
Về lý thuyết, là một gói chính sách nội bộ, EGD áp dụng trực tiếp cho:
Mọi tổ chức, cá nhân sinh sống và làm việc tại các quốc gia thành viên EU.
Các hoạt động kinh tế, dịch vụ diễn ra trên thị trường nội địa EU.
2. Đối tượng ngoài EU (Bao gồm Việt Nam)
Đây là điểm quan trọng mà các doanh nghiệp xuất khẩu cần lưu ý. Các chính sách của EGD tác động đến đối tượng ngoài EU thông qua hai cơ chế:
Quy định áp dụng chung cho hàng hóa lưu thông tại EU: Bất kể sản phẩm được sản xuất ở đâu, khi muốn bán vào thị trường EU, nó phải đáp ứng các tiêu chuẩn xanh của thị trường này (ví dụ: quy định về bao bì, nhãn sinh thái, dư lượng hóa chất).
Cơ chế bảo vệ biên giới: Để đảm bảo các doanh nghiệp EU không bị mất lợi thế cạnh tranh trước các đối thủ từ các quốc gia có tiêu chuẩn môi trường thấp hơn, EU áp dụng các quy định riêng cho hàng nhập khẩu (ví dụ: Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon – CBAM).
Như vậy, EGD đã gián tiếp tạo ra một “hàng rào kỹ thuật xanh” đối với mọi dòng chảy thương mại toàn cầu đổ vào châu Âu.
Tại sao EGD lại trở thành “Luật chơi” mới trong thương mại quốc tế?
Thỏa thuận Xanh EU không chỉ đơn thuần là vấn đề bảo vệ môi trường, mà nó đã trở thành một tiêu chuẩn kinh tế mới.
Tính tất yếu: Biến đổi khí hậu là vấn đề toàn cầu, và EU đang dùng sức mạnh thị trường của mình để dẫn dắt thế giới thay đổi.
Sự dịch chuyển chuỗi cung ứng: Các tập đoàn lớn tại EU đang bắt đầu yêu cầu các nhà cung cấp của họ trên toàn thế giới (trong đó có Việt Nam) phải minh bạch về dấu chân carbon và quy trình sản xuất bền vững.
Ưu thế cạnh tranh: Những doanh nghiệp sớm nắm bắt và đáp ứng được các “tiêu chuẩn xanh” của EGD sẽ có cơ hội chiếm lĩnh thị phần và nhận được sự ưu tiên từ người tiêu dùng EU.
Với lộ trình rõ ràng và phạm vi bao phủ toàn diện, EGD đang vẽ lại bản đồ kinh tế thế giới theo hướng xanh và sạch hơn. Việc chủ động tìm hiểu và nắm bắt các nguyên tắc cốt lõi của thỏa thuận này ngay từ bây giờ sẽ giúp chúng ta có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, biến những thách thức từ các quy định khắt khe thành lợi thế cạnh tranh dài hạn trên trường quốc tế.
Nếu doanh nghiệp của bạn đang gặp khó khăn trong việc đáp ứng các yêu cầu của Thỏa thuận Xanh EU, vui lòng liên hệ với Thư Viện Tiêu Chuẩn theo số Hotline: 0948.690.698 hoặc Email: thuvientieuchuan.org@gmail.com để được hỗ trợ.
