Quy định Chống Phá Rừng của Liên minh châu Âu (EUDR – EU Deforestation-free Regulation), mang mã số (EU) 2023/1115, tạo nên một bước ngoặt lớn trong thương mại toàn cầu, đặc biệt đối với các doanh nghiệp có hoạt động xuất khẩu các mặt hàng nông sản và lâm sản chủ lực sang thị trường EU. Trong bối cảnh đó, hàng loạt các thuật ngữ như “Chứng nhận EUDR“, “Thủ tục chứng nhận EUDR“, hay việc tìm kiếm một đơn vị uy tín để “cấp chứng chỉ EUDR” đang trở thành mối quan tâm hàng đầu. Tuy nhiên, điều quan trọng là phải hiểu đúng bản chất của việc “chứng nhận” trong khuôn khổ EUDR. Bài viết này của Thư Viện Tiêu Chuẩn sẽ giúp bạn làm rõ vấn đề này.
Mục lục
Chứng nhận EUDR là gì?
Khác với các chứng nhận thông thường như FSC hay PEFC, chứng nhận EUDR không phải là một giấy chứng nhận do bên thứ ba cấp trực tiếp. Thay vào đó, EUDR yêu cầu các doanh nghiệp thực hiện thẩm định chuyên sâu (Due Diligence) và nộp Tuyên bố Thẩm định Chuyên sâu (Due Diligence Statement – DDS) để chứng minh rằng sản phẩm của họ không liên quan đến phá rừng hoặc suy thoái rừng sau ngày 31/12/2020. Quy định này, được thông qua trong Quy định (EU) 2023/1115, áp dụng cho các mặt hàng như gỗ, cà phê, cao su, dầu cọ, đậu nành, ca cao, gia súc, và các sản phẩm phái sinh.
Quá trình “chứng nhận” EUDR thực chất là việc doanh nghiệp tự cung cấp bằng chứng về sự tuân thủ thông qua dữ liệu truy xuất nguồn gốc, tài liệu pháp lý, và các báo cáo thẩm định. Điều này đòi hỏi sự minh bạch và chính xác trong toàn bộ chuỗi cung ứng, từ vùng trồng trọt hoặc khai thác đến khâu phân phối tại thị trường EU.
Vai trò của FSC và PEFC trong việc tuân thủ EUDR
Các chứng nhận rừng bền vững như FSC (Forest Stewardship Council) và PEFC (Programme for the Endorsement of Forest Certification) đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu của EUDR. Mặc dù không thay thế hoàn toàn Tuyên bố Thẩm định Chuyên sâu (DDS), các chứng nhận này cung cấp bằng chứng đáng tin cậy về việc quản lý rừng bền vững và chuỗi cung ứng hợp pháp, giúp giảm gánh nặng thẩm định và tăng độ tin cậy của hồ sơ EUDR.
1. FSC hỗ trợ tuân thủ EUDR như thế nào?
FSC là một trong những chứng nhận rừng bền vững được công nhận rộng rãi trên toàn cầu, đặc biệt tại thị trường EU. Chứng nhận FSC đảm bảo rằng gỗ và các sản phẩm từ gỗ được khai thác từ các khu rừng được quản lý bền vững, không gây phá rừng và tuân thủ các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội, và kinh tế. Đối với EUDR, chứng nhận FSC, đặc biệt là FSC Chain of Custody (CoC), giúp doanh nghiệp chứng minh rằng nguồn nguyên liệu gỗ không đến từ các khu vực phá rừng sau ngày 31/12/2020.
Ví dụ, một doanh nghiệp xuất khẩu đồ nội thất gỗ sang EU có thể sử dụng chứng nhận FSC để cung cấp bằng chứng rằng gỗ được khai thác từ các khu rừng được quản lý bền vững. FSC CoC yêu cầu truy xuất nguồn gốc từ rừng đến sản phẩm cuối cùng, bao gồm tất cả các khâu trung gian như chế biến và phân phối. Điều này phù hợp với yêu cầu của EUDR về dữ liệu địa lý và tính minh bạch trong chuỗi cung ứng. Ngoài ra, FSC cung cấp các công cụ như hệ thống FSC Online Claims Platform, giúp doanh nghiệp lưu trữ và quản lý dữ liệu giao dịch, hỗ trợ việc nộp DDS theo EUDR.
Hơn nữa, FSC đã điều chỉnh các tiêu chuẩn của mình để phù hợp với EUDR, bao gồm việc cập nhật các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và đánh giá rủi ro. Các doanh nghiệp sở hữu chứng nhận FSC có thể tận dụng các báo cáo và tài liệu hiện có để đáp ứng một phần yêu cầu của EUDR, từ đó tiết kiệm thời gian và chi phí trong quá trình thẩm định.
2. PEFC và sự đóng góp cho EUDR
Tương tự FSC, PEFC là một hệ thống chứng nhận rừng bền vững được công nhận quốc tế, tập trung vào việc thúc đẩy quản lý rừng bền vững và chuỗi cung ứng hợp pháp. PEFC đặc biệt phổ biến ở các quốc gia châu Á, bao gồm Việt Nam, nơi nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia chuỗi cung ứng gỗ và nông sản.
Chứng nhận PEFC Sustainable Forest Management (SFM) và PEFC Chain of Custody đảm bảo rằng nguyên liệu được khai thác từ các khu rừng được quản lý theo cách không gây phá rừng hoặc suy thoái rừng, đáp ứng tiêu chuẩn “không gây phá rừng” của EUDR.
PEFC hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ EUDR thông qua việc cung cấp hệ thống truy xuất nguồn gốc chặt chẽ. Ví dụ, một nhà xuất khẩu cao su Việt Nam có chứng nhận PEFC có thể sử dụng các tài liệu liên quan để chứng minh rằng vùng trồng cao su không nằm trên đất bị chuyển đổi từ rừng tự nhiên sau ngày 31/12/2020. PEFC cũng cung cấp các công cụ như PEFC Due Diligence System (DDS), vốn tương thích với các yêu cầu của EUDR về đánh giá rủi ro và thu thập thông tin chuỗi cung ứng.
Một điểm mạnh của PEFC là khả năng hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ thông qua các chương trình chứng nhận nhóm (group certification). Điều này cho phép các nông dân hoặc hợp tác xã nhỏ lẻ cùng chia sẻ chi phí và nguồn lực để đạt chứng nhận, từ đó đáp ứng yêu cầu EUDR mà không bị áp lực tài chính quá lớn.
3. So sánh FSC và PEFC trong việc thực hiện EUDR
Cả FSC và PEFC đều cung cấp các lợi ích tương tự trong việc hỗ trợ tuân thủ EUDR, nhưng có một số điểm khác biệt. FSC thường được xem là nghiêm ngặt hơn về tiêu chuẩn môi trường và xã hội, phù hợp với các doanh nghiệp lớn muốn xây dựng thương hiệu cao cấp tại thị trường EU. Trong khi đó, PEFC linh hoạt hơn, đặc biệt phù hợp với các doanh nghiệp vừa và nhỏ hoặc các quốc gia có hệ thống quản lý rừng đa dạng như Việt Nam.
Tuy nhiên, cả hai chứng nhận đều không thay thế hoàn toàn yêu cầu của EUDR. Doanh nghiệp vẫn phải thực hiện thẩm định chuyên sâu và nộp DDS, nhưng FSC và PEFC giúp đơn giản hóa quá trình này bằng cách cung cấp dữ liệu đã được xác minh trước. Ví dụ, các báo cáo kiểm toán từ FSC hoặc PEFC có thể được sử dụng để chứng minh tính hợp pháp của nguồn nguyên liệu, giảm thiểu rủi ro bị EU từ chối lô hàng.
4. Tích hợp FSC và PEFC vào quy trình EUDR
Để tận dụng tối đa FSC và PEFC, doanh nghiệp cần tích hợp các chứng nhận này vào quy trình thẩm định EUDR. Trước tiên, doanh nghiệp nên đảm bảo rằng tất cả các nhà cung cấp trong chuỗi cung ứng đều có chứng nhận FSC hoặc PEFC. Tiếp theo, cần sử dụng dữ liệu từ các hệ thống quản lý của FSC/PEFC để lập báo cáo truy xuất nguồn gốc, bao gồm tọa độ địa lý và thông tin về thời điểm khai thác hoặc trồng trọt. Cuối cùng, doanh nghiệp có thể hợp tác với các tổ chức chứng nhận để cập nhật hồ sơ theo yêu cầu mới nhất của EUDR, đảm bảo rằng mọi thông tin đều nhất quán và đầy đủ.
Thủ tục chứng nhận EUDR: Các bước cụ thể để chứng minh tuân thủ EUDR
Việc tuân thủ EUDR đòi hỏi một quy trình rõ ràng và có hệ thống. Dưới đây là các bước mà doanh nghiệp cần thực hiện để đảm bảo đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của quy định này.
Bước 1: Thu thập thông tin chuỗi cung ứng
Doanh nghiệp cần bắt đầu bằng việc thu thập thông tin chi tiết về chuỗi cung ứng, từ nguồn nguyên liệu thô đến sản phẩm cuối cùng. Ví dụ, một nhà xuất khẩu gỗ cần xác định khu vực rừng cụ thể, thời điểm khai thác, và các khâu xử lý trung gian.
Bước 2: Đánh giá rủi ro
Sau khi thu thập thông tin, doanh nghiệp phải tiến hành đánh giá rủi ro để xác định khả năng sản phẩm liên quan đến phá rừng hoặc vi phạm pháp luật. Các chứng nhận như FSC hoặc PEFC có thể giúp giảm mức độ rủi ro, vì chúng đã xác minh rằng nguồn nguyên liệu đến từ các khu rừng được quản lý bền vững. Nếu rủi ro được đánh giá là cao, doanh nghiệp cần thực hiện các biện pháp khắc phục trước khi nộp DDS.
Bước 3: Nộp tuyên bố thẩm định chuyên sâu (DDS)
Tuyên bố DDS phải được nộp thông qua hệ thống trực tuyến của EU trước khi sản phẩm được đưa vào thị trường. Hệ thống này sẽ kiểm tra tính đầy đủ và chính xác của thông tin, đồng thời lưu trữ dữ liệu để phục vụ các đợt kiểm tra sau này. Doanh nghiệp cần đảm bảo rằng tất cả thông tin trong DDS là chính xác, vì bất kỳ sai sót nào cũng có thể dẫn đến việc bị từ chối nhập khẩu.
 |
 |
 |
Kiểm tra chứng nhận EUDR do ai thực hiện & Doanh nghiệp cần lưu ý gì?
Cơ quan có thẩm quyền của các quốc gia thành viên EU sẽ chịu trách nhiệm kiểm tra việc tuân thủ EUDR của các nhà khai thác và nhà kinh doanh. Việc kiểm tra chứng nhận EUDR thực chất là kiểm tra Tuyên bố Thẩm định Chuyên sâu (DDS) và các bằng chứng mà doanh nghiệp đã thu thập.
1. Hình thức kiểm tra
- Kiểm tra hồ sơ, tài liệu (bao gồm DDS và các bằng chứng hỗ trợ).
- Có thể yêu cầu cung cấp thêm thông tin, giải trình.
- Trong một số trường hợp, có thể tiến hành kiểm tra tại chỗ (spot checks), kể cả ở các nước thứ ba thông qua hợp tác.
- Sử dụng các công cụ giám sát như hình ảnh vệ tinh để đối chiếu thông tin.
2. Tần suất và đối tượng kiểm tra
- Dựa trên phân tích rủi ro. Các sản phẩm từ các quốc gia/khu vực có rủi ro cao, hoặc từ các nhà khai thác có lịch sử không tuân thủ, sẽ có khả năng bị kiểm tra thường xuyên hơn.
- Tỷ lệ kiểm tra sẽ khác nhau tùy theo mức độ rủi ro của quốc gia (ví dụ: 9% đối với nhà khai thác từ nước rủi ro cao, 3% từ nước rủi ro tiêu chuẩn, 1% từ nước rủi ro thấp).
3. Hậu quả của việc không tuân thủ
- Phạt tiền (có thể lên đến 4% tổng doanh thu hàng năm tại EU).
- Tịch thu sản phẩm vi phạm.
- Tịch thu doanh thu từ sản phẩm vi phạm.
- Cấm tạm thời đưa sản phẩm vào thị trường EU.
- Công khai thông tin vi phạm.
Do đó, việc chuẩn bị hồ sơ kỹ lưỡng và thực hiện đúng thủ tục thẩm định là vô cùng quan trọng để vượt qua các cuộc kiểm tra này.
|
|
|
Chứng nhận EUDR là chìa khóa để các doanh nghiệp Việt Nam tiếp tục xuất khẩu sang EU trong bối cảnh quy định chống phá rừng ngày càng nghiêm ngặt. Bằng cách thực hiện thẩm định chuyên sâu, tận dụng các chứng nhận như FSC và PEFC, và hợp tác với các tổ chức hỗ trợ, doanh nghiệp có thể đáp ứng yêu cầu EUDR và nâng cao giá trị sản phẩm. Hãy bắt đầu ngay hôm nay bằng cách đánh giá chuỗi cung ứng của bạn và liên hệ với các chuyên gia của Thư Viện Tiêu Chuẩn theo số Hotline: 0948.690.698 hoặc Email: thuvientieuchuan.org@gmail.com để được hướng dẫn xây dựng hồ sơ tuân thủ.
