Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) đang tạo nên làn sóng thay đổi lớn trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Với việc chính thức có hiệu lực từ tháng 6/2023, EUDR không chỉ ảnh hưởng đến các doanh nghiệp châu Âu mà còn tác động trực tiếp đến hàng triệu doanh nghiệp và nhà sản xuất trên toàn thế giới, bao gồm cả Việt Nam. Việc hiểu rõ quy định này và chuẩn bị tuân thủ kịp thời sẽ quyết định khả năng tiếp cận thị trường EU trị giá hàng nghìn tỷ USD trong tương lai gần.
Mục lục
EUDR là gì và tại sao lại quan trọng?
EU Deforestation Regulation, hay còn gọi là Quy định chống phá rừng EU, chính thức mang số hiệu 2023/1115, là một trong những văn bản pháp luật quan trọng nhất của Liên minh châu Âu trong lĩnh vực bảo vệ môi trường và chống biến đổi khí hậu. Quy định EUDR này được thiết kế với mục tiêu ngăn chặn việc nhập khẩu các sản phẩm có nguồn gốc từ việc phá rừng hoặc suy thoái rừng vào thị trường EU.
Quy định chống phá rừng châu Âu EUDR đánh dấu bước chuyển mình quan trọng trong cách tiếp cận của EU đối với vấn đề bảo vệ rừng toàn cầu. Khác với các quy định trước đây chỉ mang tính khuyến khích hoặc tự nguyện, EUDR 2023/1115 thiết lập những yêu cầu bắt buộc nghiêm ngặt với hệ thống giám sát và truy xuất nguồn gốc chi tiết.
Tầm quan trọng của luật EUDR không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ môi trường mà còn tái định hình chuỗi cung ứng toàn cầu. Theo ước tính của Ủy ban châu Âu, quy định này có thể giảm thiểu tới 31.9 triệu tấn CO2 được thải ra hàng năm, tương đương với việc giảm phát thải từ khoảng 7 triệu ô tô.
Phạm vi áp dụng EUDR – Những sản phẩm nào bị ảnh hưởng?
Tiêu chuẩn EUDR được áp dụng cho bảy nhóm hàng hóa chính được xác định là có nguy cơ cao gây ra phá rừng: dầu cọ, đậu tương, gỗ, cà phê, ca cao, cao su và thịt bò. Tuy nhiên, phạm vi áp dụng thực tế rộng hơn nhiều khi bao gồm cả các sản phẩm chế biến và sản phẩm có chứa các nguyên liệu này.
Đối với ngành gỗ, quy định EUDR áp dụng cho toàn bộ chuỗi từ gỗ tròn, gỗ xẻ, ván ghép, đến các sản phẩm nội thất, giấy và bao bì. Ngành dầu cọ chịu tác động mạnh với các sản phẩm từ dầu thô đến các sản phẩm tinh chế, bao gồm cả thành phần trong mỹ phẩm và thực phẩm chế biến.
Đặc biệt, quy định chống phá rừng EUDR không chỉ áp dụng cho các nhà nhập khẩu trực tiếp mà còn đối với tất cả các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng có hoạt động kinh doanh tại EU. Điều này có nghĩa là ngay cả các doanh nghiệp bán lẻ, phân phối cũng phải đảm bảo tuân thủ các yêu cầu truy xuất nguồn gốc.
Tiêu chuẩn EUDR áp dụng cho ai và khi nào có hiệu lực?
Quy định chống phá rừng EU có hiệu lực từ ngày 29/6/2023, tuy nhiên thời gian áp dụng được phân thành nhiều giai đoạn khác nhau. Đối với các doanh nghiệp lớn, quy định bắt đầu được thực thi từ ngày 30/12/2024. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa có thêm 6 tháng để chuẩn bị, với thời hạn cuối là 30/6/2025.
EUDR áp dụng cho tất cả các doanh nghiệp có hoạt động đưa các sản phẩm thuộc phạm vi quy định vào thị trường EU, bao gồm:
- Nhà sản xuất và nhà nhập khẩu trực tiếp: Đây là nhóm chịu trách nhiệm chính trong việc đảm bảo tuân thủ. Họ phải thiết lập hệ thống due diligence hoàn chỉnh, thu thập và xác minh thông tin về nguồn gốc sản phẩm, và chịu trách nhiệm pháp lý cao nhất trong trường hợp vi phạm.
- Nhà phân phối và bán lẻ: Mặc dù có mức độ trách nhiệm thấp hơn, nhóm này vẫn phải đảm bảo rằng các sản phẩm họ kinh doanh đã tuân thủ EUDR. Họ cần yêu cầu nhà cung cấp cung cấp thông tin về DD statement và thực hiện các biện pháp kiểm tra cần thiết.
- Nhà xuất khẩu từ các nước thứ ba: Đặc biệt quan trọng đối với các doanh nghiệp Việt Nam và các nước đang phát triển khác. Mặc dù không trực tiếp chịu sự điều chỉnh của luật EU, nhưng để duy trì khả năng xuất khẩu, họ phải đáp ứng các yêu cầu của đối tác nhập khẩu EU.
 |
 |
 |
Luật EUDR đặt ra những quy định gì?
1. Yêu cầu kỹ thuật và hệ thống truy xuất nguồn gốc
Một trong những thách thức lớn nhất của quy định chống phá rừng châu Âu EUDR là yêu cầu về hệ thống truy xuất nguồn gốc. Mỗi sản phẩm phải được truy xuất ngược đến chính xác vị trí địa lý nơi nguyên liệu được sản xuất, với độ chính xác tối thiểu là 1 hecta hoặc một polygon địa lý cụ thể.
Hệ thống này yêu cầu việc số hóa toàn bộ chuỗi cung ứng, từ việc sử dụng công nghệ GPS để xác định tọa độ các khu vực sản xuất, đến việc áp dụng blockchain hoặc các công nghệ tương tự để đảm bảo tính toàn vẹn của dữ liệu. Đối với nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, đây là một thách thức công nghệ đáng kể.
2. Yêu cầu đối với nhà nhập khẩu và phân phối
Văn bản pháp luật EUDR quy định rằng các doanh nghiệp muốn đưa sản phẩm vào thị trường EU phải chứng minh được rằng hàng hóa của họ không có nguồn gốc từ các khu vực bị phá rừng sau ngày 31/12/2020. Đây là mốc thời gian được xác định dựa trên các cam kết quốc tế về bảo vệ rừng.
Mỗi lô hàng nhập khẩu phải được kèm theo Tuyên bố Due Diligence (DD Statement) chi tiết, bao gồm thông tin về tọa độ địa lý chính xác của nơi sản xuất, chuỗi cung ứng đầy đủ, và các biện pháp đánh giá rủi ro đã được thực hiện. Hệ thống này yêu cầu mức độ minh bạch chưa từng có trong lịch sử thương mại quốc tế.
Cơ chế của EUDR 2023/1115
1. Hệ thống phân loại rủi ro theo quốc gia
Quy định EUDR mới nhất thiết lập hệ thống phân loại các quốc gia thành ba cấp độ rủi ro: thấp, tiêu chuẩn và cao. Việc phân loại này dựa trên tốc độ mất rừng, xu hướng mở rộng nông nghiệp, và hiệu quả của hệ thống quản lý rừng quốc gia. Các quốc gia có rủi ro cao sẽ phải chịu mức độ kiểm tra và giám sát nghiêm ngặt hơn.
2. Quy trình thực thi và giám sát của EU Deforestation Regulation
Hệ thống thực thi EUDR được thiết kế với nhiều lớp kiểm soát. Các cơ quan hải quan EU sẽ thực hiện kiểm tra tại cửa khẩu dựa trên hệ thống đánh giá rủi ro. Các lô hàng từ các quốc gia hoặc nhà cung cấp có rủi ro cao sẽ được kiểm tra với tần suất cao hơn.
Bên cạnh đó, các cơ quan quản lý môi trường của từng nước thành viên EU cũng có thể thực hiện thanh tra định kỳ hoặc đột xuất đối với các doanh nghiệp trong lãnh thổ của họ. Hệ thống báo cáo vi phạm từ các tổ chức xã hội dân sự và công chúng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giám sát tuân thủ.
Thách thức và cơ hội từ EUDR đối với doanh nghiệp Việt Nam
Quy định chống phá rừng EUDR chắc chắn sẽ mang lại những thách thức không nhỏ, nhưng đồng thời cũng mở ra những cơ hội đáng kể cho các doanh nghiệp Việt Nam biết nắm bắt.
1. Những thách thức cần đối mặt và vượt qua
- Chi phí tuân thủ: Đầu tư vào hệ thống truy xuất nguồn gốc, công nghệ, đào tạo nhân lực, và các cuộc kiểm toán có thể làm tăng chi phí sản xuất.
- Độ phức tạp của chuỗi cung ứng: Nhiều ngành hàng của Việt Nam (như cà phê, gỗ, cao su) có sự tham gia của hàng triệu nông hộ nhỏ, khiến việc thu thập tọa độ địa lý và đảm bảo tuân thủ ở cấp độ trang trại trở nên vô cùng khó khăn.
- Thiếu hụt dữ liệu và thông tin: Việc thiếu bản đồ ranh giới lô đất rõ ràng, dữ liệu về hiện trạng rừng tại các vùng sản xuất có thể gây khó khăn cho việc chứng minh “không phá rừng”.
- Năng lực hạn chế: Cả doanh nghiệp và nông dân có thể chưa có đủ kiến thức, kỹ năng và nguồn lực để đáp ứng các yêu cầu phức tạp của EUDR.
- Cạnh tranh từ các quốc gia khác: Các quốc gia có hệ thống quản lý tốt hơn và chi phí tuân thủ thấp hơn có thể chiếm lợi thế.
2. Cơ hội để bứt phá và phát triển bền vững
- Tiếp cận thị trường EU bền vững: Tuân thủ EUDR là “tấm vé thông hành” bắt buộc để tiếp tục xuất khẩu vào một trong những thị trường lớn và có giá trị nhất thế giới.
- Nâng cao uy tín và thương hiệu: Các sản phẩm được chứng minh là “sạch” và “bền vững” sẽ có lợi thế cạnh tranh, thu hút người tiêu dùng ngày càng có ý thức về môi trường.
- Thúc đẩy nông nghiệp/lâm nghiệp bền vững: EUDR tạo động lực mạnh mẽ để Việt Nam chuyển đổi sang các mô hình sản xuất bền vững hơn, bảo vệ tài nguyên rừng và đa dạng sinh học.
- Thu hút đầu tư xanh: Các doanh nghiệp tiên phong trong tuân thủ EUDR có thể thu hút được các nguồn vốn đầu tư tập trung vào phát triển bền vững.
- Cải thiện quản trị chuỗi cung ứng: Quá trình tuân thủ EUDR giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn về chuỗi cung ứng của mình, từ đó tối ưu hóa hoạt động và giảm thiểu rủi ro.
- Đóng góp vào các cam kết quốc gia: Giúp Việt Nam thực hiện các cam kết quốc tế về giảm phát thải khí nhà kính và phát triển bền vững (ví dụ: COP26).
Doanh nghiệp phải đối mặt với gì khi vi phạm Quy định chống phá rừng châu Âu EUDR
1. Hình phạt và hậu quả
Quy định EUDR mới nhất thiết lập hệ thống hình phạt nghiêm khắc đối với các trường hợp vi phạm. Mức phạt có thể lên tới 4% tổng doanh thu toàn cầu của doanh nghiệp trong năm trước đó, tương tự như GDPR. Đối với các vi phạm nghiêm trọng, doanh nghiệp có thể bị cấm nhập khẩu tạm thời hoặc vĩnh viễn.
Bên cạnh hình phạt tài chính, vi phạm EUDR còn có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng khác như thiệt hại về uy tín thương hiệu, mất lòng tin của khách hàng và đối tác. Trong thời đại mạng xã hội, thông tin về vi phạm môi trường có thể lan truyền nhanh chóng và tạo ra tác động tiêu cực lâu dài.
2. Các biện pháp khắc phục và phòng ngừa
Để tránh vi phạm, các doanh nghiệp cần thiết lập hệ thống quản lý rủi ro toàn diện. Điều này bao gồm việc đánh giá định kỳ các nhà cung cấp, thiết lập các biện pháp kiểm soát nội bộ, và đào tạo nhân viên về các yêu cầu của EUDR.
Việc xây dựng quan hệ hợp tác lâu dài với các nhà cung cấp đáng tin cậy cũng là yếu tố quan trọng. Thay vì chỉ quan tâm đến giá cả, doanh nghiệp cần ưu tiên những nhà cung cấp có khả năng chứng minh tính bền vững và tuân thủ các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc.
3. Hướng dẫn chuẩn bị tuân thủ EUDR
Việc chuẩn bị tuân thủ EUDR đòi hỏi một chiến lược toàn diện và được thực hiện theo từng bước có hệ thống. Bước đầu tiên và quan trọng nhất là thực hiện đánh giá toàn diện chuỗi cung ứng hiện tại để xác định các điểm rủi ro và khoảng trống thông tin.
Doanh nghiệp cần bắt đầu bằng việc lập bản đồ chi tiết chuỗi cung ứng, từ nhà cung cấp cấp một đến nguồn gốc nguyên liệu thô. Quá trình này thường tiết lộ những điểm mù trong hệ thống quản lý hiện tại và giúp xác định những khu vực cần cải thiện ưu tiên.
Việc thiết lập hệ thống thu thập và quản lý dữ liệu cũng cực kỳ quan trọng. Doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ và quy trình để thu thập thông tin về tọa độ địa lý, thời gian sản xuất, và các chứng nhận liên quan một cách có hệ thống và chính xác.
Yếu tố con người đóng vai trò quyết định trong thành công của việc tuân thủ EUDR. Các chương trình đào tạo cần được thiết kế để đảm bảo tất cả nhân viên liên quan, từ bộ phận mua hàng đến quản lý chuỗi cung ứng, đều hiểu rõ các yêu cầu và trách nhiệm của mình.
Đào tạo không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt kiến thức về quy định mà còn cần tập trung vào việc phát triển kỹ năng thực tế như sử dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc, đánh giá rủi ro nhà cung cấp, và xử lý các tình huống phức tạp có thể phát sinh.
Tương lai của Quy định EUDR và các xu hướng phát triển
Quy định chống phá rừng EU chỉ là bước đầu trong chiến lược môi trường rộng lớn hơn của Liên minh châu Âu. Dự kiến trong tương lai, phạm vi của EUDR có thể được mở rông để bao gồm thêm nhiều loại hàng hóa khác như ngô, mía đường, và các sản phẩm nông nghiệp khác có liên quan đến phá rừng.
Các quốc gia khác trên thế giới cũng đang nghiên cứu áp dụng các quy định tương tự. Hoa Kỳ đã có một số đề xuất về luật chống phá rừng, trong khi các nước như Vương quốc Anh và Canada cũng đang xem xét các biện pháp tương tự. Điều này có nghĩa là các doanh nghiệp đầu tư vào việc tuân thủ EUDR ngay từ bây giờ sẽ có lợi thế trong việc đáp ứng các yêu cầu tương lai.
—————————————————————————————————-
EUDR – Quy định chống phá rừng EU đang định hình lại cách thức hoạt động của thương mại quốc tế trong thế kỷ 21. Mặc dù mang lại nhiều thách thức, quy định này cũng tạo ra cơ hội lớn cho các doanh nghiệp có tầm nhìn xa và sẵn sàng đầu tư vào tính bền vững. Thành công trong việc tuân thủ EUDR không chỉ đảm bảo khả năng tiếp cận thị trường EU mà còn xây dựng nền tảng cạnh tranh bền vững cho tương lai. Các doanh nghiệp cần hành động ngay từ bây giờ để không bị bỏ lại phía sau trong cuộc đua hướng tới một nền kinh tế toàn cầu bền vững và có trách nhiệm hơn.
|
|
|
Hãy liên hệ Thư Viện Tiêu Chuẩn theo số Hotline: 0948.690.698 hoặc Email: thuvientieuchuan.org@gmail.com nếu doanh nghiệp cần tư vấn về EUDR.
