Ngày 17/11/2021, Ủy ban châu Âu (EC) đã đề xuất một dự thảo luật nhằm ngăn chặn việc nhập khẩu các mặt hàng có liên quan đến nạn phá rừng. Theo dự thảo luật này, các công ty phải chứng minh chuỗi cung ứng toàn cầu của họ không góp phần vào việc tàn phá rừng hoặc gây suy thoái rừng. Hàng hóa có nguồn gốc từ chặt phá rừng không được phân phối tại EU
Dự thảo luật đặt ra các quy tắc thẩm định bắt buộc đối với những nhà nhập khẩu đậu nành, thịt bò, dầu cọ, gỗ, ca cao và cà phê vào EU và một số sản phẩm có nguồn gốc bao gồm da, sô cô la và đồ nội thất. Nếu các công ty thuộc Liên minh châu Âu (EU) không tuân thủ, mỗi công ty có thể bị phạt tới 4% doanh thu.
Nhiều công ty châu Âu hoạt động ở các quốc gia có nhiều vi phạm về môi trường, nhưng hiện không có bất cứ điều luật nào trên toàn EU về thẩm định hàng nhập khẩu nhằm ngăn chặn nạn phá rừng.
Sau việc đốt nhiên liệu hóa thạch, nạn phá rừng tạo ra khí thải từ lĩnh vực đất đai là nguyên nhân chính thứ hai dẫn đến biến đổi khí hậu. Cũng bởi lý do đó mà các nhà lãnh đạo trên thế giới đã nhất trí tại Hội nghị thượng đỉnh COP26 (diễn ra từ ngày 31/10/2021 đến ngày 13/11/2021) về việc chấm dứt nạn phá rừng vào năm 2030.
“Để thành công trong cuộc chiến toàn cầu chống lại các cuộc khủng hoảng khí hậu và đa dạng sinh học, chúng ta phải có trách nhiệm hành động ở trong nước cũng như nước ngoài”, Giám đốc chính sách khí hậu của EU, ông Frans Timmermans cho biết. Theo ông, quy định về phá rừng của EU đáp ứng lời kêu gọi của công dân nhằm giảm thiểu tác động của châu Âu vào nạn phá rừng.
Theo dự thảo, các công ty hoạt động trong 27 quốc gia thuộc EU sẽ phải chứng minh các mặt hàng được liệt kê ở trên được sản xuất theo luật của nước sản xuất. Họ cũng sẽ phải chứng minh các mặt hàng này không được sản xuất trên bất kỳ vùng đất nào có được từ việc phá rừng hoặc vùng đất bị suy thoái sau ngày 31/12/2020, ngay cả khi hoạt động sản xuất ở đó là hợp pháp theo luật của nước sản xuất.
Ủy viên Môi trường EU, Virginijus Sinkevičius đánh giá, các quy định về chống nạn phá rừng mà EU đề xuất là nỗ lực lập pháp tham vọng nhất để giải quyết nạn phá rừng trên toàn cầu từ trước đến nay. Đồng quan điểm, Giám đốc tổ chức môi trường châu Âu Mighty Earth, Nico Muzi cho biết: “Dự thảo luật chống phá rừng của EU thể hiện một bước tiến lớn trong cuộc chiến bảo vệ các khu rừng đang bị đe dọa trên thế giới”.
Lộ trình lập pháp và thực hiện:
- Tháng 11/2021: Ủy ban Châu Âu đề xuất dự thảo luật
- Tháng 06/2022: Cách tiếp cận chung của Hội đồng châu Âu
- Tháng 09/2022: Nghị quyết của Nghị viện Châu Âu
- Tháng 12/2022: Thỏa thuận chính trị sơ bộ giữa Nghị viện và Hội đồng châu Âu
- Tháng 05-06/2023 (dự kiến): Quy định có hiệu lực
- Tháng 12/2024 (dự kiến): Bắt đầu áp dụng các nghĩa vụ đối với nhà vận hành hành
- Tháng 06/2025: Bắt đầu áp dụng các nghĩa vụ đối với oanh nghiệp nhỏ
Ngày 24/2, tại trụ sở Liên hợp quốc (LHQ) ở Hà Nội, Chương trình Phát triển LHQ (UNDP), Liên minh châu Âu, và Tổng cục Lâm nghiệp trực thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp tổ chức hội thảo kỹ thuật về sản xuất và thương mại nông sản không gây mất rừng.
Hội thảo có sự tham dự của: ông Trần Quang Bảo, Phó Tổng cục trưởng, Tổng cục Lâm nghiệp Việt Nam; ông Jesus Lavina, Phó Ban Hợp tác Phát triển, Phái đoàn Liên minh Châu Âu tại Việt Nam; bà Karina Barrera, Trợ lý cấp cao của Bộ trưởng Bộ Môi trường, Nước và Chuyển đổi Sinh thái, phụ trách Biến đổi Khí hậu Ecuador cùng đông đảo đại biểu đến từ Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, các tỉnh thành, hiệp hội, doanh nghiệp và đặc biệt là các đại biểu từ Ecuador, công ty Lavazza, công ty Silva Cacao…
Hội thảo là cơ hội để đại biểu lắng nghe ý kiến đa dạng từ các diễn giả với hiểu biết và kinh nghiệm quý giá liên quan tới sản xuất và thương mại nông sản không gây mất rừng.
Cung cấp thông tin tổng quan về quy định mới của EU về các sản phẩm không phá rừng, ông Jesus Lavina, Phó Ban Hợp tác Phát triển, Phái đoàn Liên minh Châu Âu tại Việt Nam, cho hay quy định về chuỗi cung ứng không gây phá rừng và suy thoái rừng dự kiến tháng 6 này sẽ có hiệu lực và dự kiến tháng 12/2024 bắt đầu áp dụng các nghĩa vụ đối với nhà vận hành (từ tháng 6/2025 đối với doanh nghiệp nhỏ).
Khi Quy định này đi vào thực thi, chỉ những sản phẩm không gây phá rừng và hợp pháp mới được phép nhập khẩu vào hoặc xuất khẩu từ EU. Các nghĩa vụ chính được áp dụng cho các nhà vận hành và thương nhân không phải là doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Truy xuất nguồn gốc cũng sẽ được thực hiện nghiêm ngặt giữa hàng hóa với lô đất nơi sản xuất. Các sản phẩm sẽ cần phải hợp pháp theo luật của quốc gia sản xuất, bao gồm quyền con người, quyền lao động hiện hành và sự đồng thuận thỏa đáng, tự nguyện và được thông báo trước.
Các hàng hóa dự kiến sẽ chịu tác động bởi quy định này gồm: Dầu cọ, đậu nành, gỗ, gia súc, ca cao, cà phê, cao su và một số sản phẩm có nguồn gốc từ đó (ví dụ: sôcôla, đồ nội thất, lốp xe, sản phẩm in). Quy định áp dụng cho cả hàng hóa sản xuất trong nước và nhập khẩu và các sản phẩm có nguồn gốc từ đó. Ban đầu bao phủ các mặt hàng đã được chọn và sản phẩm phái sinh; danh sách được cập nhật thường xuyên.
Ông Jesus Lavina khẳng định quy định sẽ có tác động đến các nhà cung cấp cả trong và ngoài EU. Do đó, tất cả các chủ thể liên quan cần sẵn sàng cho việc áp dụng từ cuối năm 2024, và người thích ứng nhanh nhất sẽ có lợi thế cạnh tranh. EU sẵn sàng hợp tác chặt chẽ và hỗ trợ nỗ lực của các nước đối tác nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang sản xuất nông nghiệp, quản lý rừng bền vững và phát triển chuỗi cung ứng minh bạch và bền vững.
Ông Trần Quang Bảo, Phó Tổng cục trưởng, Tổng cục Lâm nghiệp, nhận định xuất khẩu nông sản của Việt Nam trong thời gian tới sẽ chịu không ít tác động bởi đạo luật này, trong đó cà phê là mặt hàng chiếm tỉ trọng xuất khẩu lớn nhất của ngành nông, lâm, thủy sản của Việt Nam sang thị trưởng Châu Âu.
